“Hòa giải là hành động song phương, và điều này tạo nên sự khác biệt giữa giải thưởng Trần Nhân Tông và giải thưởng Nobel”- GS Thomas Pat­ter­son – Chủ tịch giải thưởng quốc tế Trần Nhân Tông về Hòa giải nhấn mạnh.

LTS: Giáo sư Thomas Pat­ter­son chính thức là Chủ tịch Giải thưởng Trần Nhân Tông về Hòa giải. Hội nghị này sẽ được tổ chức tại trường Đại học Har­vard – Hoa Kì vào ngày 22/09 tới. Ông hiện đang là Giám đốc Nghiên cứu Trung tâm Shoren­stein thuộc Đại học Har­vard. Tuần Việt Nam có cuộc trò chuyện ngắn với ông để hiểu rõ thêm về giải thưởng mang tầm vóc quốc tế này.

Thưa Giáo sư, tại sao Viện Trần Nhân Tông lại tổ chức trao Giải thưởng Trần Nhân Tông về Hòa giải?

Hòa giải, ngay cả với cựu thù, là con đường để đạt được hòa bình vĩnh cữu và sự hòa hợp, cho nội tại  mỗi cá nhân và trong quan hệ giữa con người với nhau. Cuộc đời Trần Nhân Tông có sự thu nhỏ của sự hòa giải, và điều này phù hợp với giải thưởng mang tên ông.

Giáo sư có thể cho biết sự khác biệt giữa Giải thưởng Quốc tế Trần Nhân Tông về Hòa giải và giải thưởng Nobel vì Hòa bình?

Sự khác biệt lớn nhất đó là giải thưởng Trần Nhân Tông thường trao cho hai hoặc nhiều cá nhân trong khi giải Nobel, thường chỉ trao cho 1 người hoặc có trường hợp trao cho hơn 1 người, nhưng thường thì giải thưởng này chỉ trao cho một cá nhân. Hòa giải là hành động hàn gắn, mang những phái đối lập lại với nhau. Để hòa giải thực sự được diễn ra, cả hai phía phải sẵn sàng hợp tác và nhượng bộ, mặc dù trong một số trường hợp một bên đã đàn áp bên kia. Chỉ khi mỗi bên sẵn sàng bước tới với cái ôm hôn cho bên kia, hòa giải thực sự xảy ra.

Hòa giải là hành động song phương, và điều này tạo nên sự khác biệt giữa giải thưởng Trần Nhân Tông và giải thưởng Nobel.

- Có rất nhiều giải thưởng khác nhau. Vậy điều gì đặc biệt khiến giải thưởng Trần Nhân Tông độc đáo, danh giá và nổi tiếng trên toàn cầu?

Có hai nhân tố khiến giải thưởng Trần Nhân Tông độc đáo, Một là nó trao cho 2 cá nhân, những người làm việc cùng nhau ở hai phía đối lập, đã giúp giảm sự khác biệt giữa hai bên.

Yếu tố độc đáo thứ hai chính là bản thân Trần Nhân Tông. Ông có một cuộc đời thực sự anh hùng và đạo đức. Trong toàn bộ lịch sử nhân loại, chỉ có một vài lãnh đạo đã từ bỏ quyền lực và giàu sang để mang lại một ví dụ về sự giản dị và đạo đức cho thế hệ sau.

- Hội thảo Quốc tế Trần Nhân Tông về Hòa giải có gì đặc biệt, thưa Giáo sư?

Hội thảo quốc tế này có chủ đề là Hòa giải. Chúng tôi sẽ tổ chức nhiều phiên, và mỗi phiên sẽ bàn một khía cạnh của quá trình hòa giải. Ví dụ, chúng tôi sẽ có một phiên thảo luận về vai trò của truyền thông trong quá trình hòa giải. Hội thảo sẽ là cơ hội để những người muốn thúc đẩy quá trình hòa giải chia sẻ ý tưởng về cách thức tốt nhất để hiện thực hóa mong ước ấy.

- Là một giáo sư Mỹ được đánh giá cao tại Har­vard, điều gì khiến ông quyết định trở thành Chủ tịch Vện Trần Nhân Tông và tham gia vào hội thảo và giải thưởng Trần Nhân Tông tại Har­vard?

Khi được mời giữ vai trò lãnh đạo tại Viện Trần Nhân Tông, tôi đã chấp nhận với tất cả sự nhún nhường. Nhiều năm trước, tôi là một người lính Mỹ tới Việt Nam và tôi đã đem lòng yêu đất nước, con người và lịch sử của các bạn. Đó là thời điểm lần đầu tiên tôi nhận biết về Trần Nhân Tông, vị Vua đã hoàn thành được điều mà nhiều người không làm được: chiến thắng quân Mông Cổ. Tuy nhiên, mãi đến năm 2010 tôi mới có được một sự hiểu biết đầy đủ về tầm vóc của ông khi tôi tới Việt Nam cùng vợ và có cơ hội thăm Yên Tử ở Quảng Ninh. Đó là nơi tôi bắt đầu ngưỡng mộ sự hy sinh không chút vị kỉ của ông đối với đất nước. Đó là sự vô tư không vị kỉ, sự khiêm tốn mà chúng ta tìm thấy ở cuộc đời Hồ Chí Minh hay George Washington.

Các vị ấy có thể có quyền lực và sự giàu có trên toàn thế giới, nhưng mỗi người hiểu sự lớn lao không phải nằm ở việc tài sản hay quyền lực mà ở việc tạo nên hình mẫu cho người khác noi theo. Tôi rất vinh dự khi được đóng góp một phần nhỏ trong việc thúc đẩy di sản Trần Nhân Tông để lại, thu hút sự quan tâm của mọi người, ở Việt Nam và nơi khác.

Hội nghị lịch sử ngày 16/02/2012